Home pageBlog

Dex nedir?

by
Osman Husain
Table of contents

DEX nedir? Merkezi olmayan borsa (veya DEX), işlemlerin doğrudan kripto yatırımcıları arasında gerçekleştiği eşler arası bir pazardır. DEX'ler kriptonun temel olanaklarından birini yerine getirir: bankalar, brokerlar veya başka herhangi bir aracı tarafından yönetilmeyen finansal işlemleri teşvik etmek. Uniswap ve Sushiwap gibi birçok popüler DEX, Ethereum blok zinciri üzerinde çalışır. DEX ne demek? DEX yani Decentralized Exchanges merkeziyetsiz borsa anlamına gelir. En popüler DEX'ler Ethereum blok zincirini kullanır ve çok çeşitli finansal hizmetleri doğrudan uyumlu bir kripto cüzdanından kullanılabilir hale getiren ve giderek büyüyen merkezi olmayan finans (DeFi) araçları paketinin bir parçasıdır.

DEX'ler aracı olmadan ticarete izin verir.

DEX'ler nasıl çalışır?

Coinbase gibi merkezi borsaların aksine, DEX borsalar fiat ve kripto arasında değiş tokuşa izin vermez - bunun yerine, yalnızca kripto para tokenlerini diğer kripto para tokenleriyle takas edilen bir ortam sağlarlar. Merkezi bir borsa (ya da CEX) aracılığıyla fiat ile kripto (ya da tam tersi) ya da kripto-kripto çiftleri - örneğin bitcoin'inizin bir kısmını ETH ile takas edebilirsiniz. Ayrıca genellikle marj işlemleri veya limit emirleri belirleme gibi daha gelişmiş hamleler de yapabilirsiniz. Ancak tüm bu işlemler borsanın kendisi tarafından, mevcut alım ve satım emirlerine dayalı olarak belirli bir kripto para biriminin fiyatını belirleyen bir "emir defteri" aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu yöntem Nasdaq gibi borsalar tarafından kullanılan yöntem ile aynıdır.

Merkeziyetsiz borsa nedir? Öte yandan, merkezi olmayan borsalar basitçe açıklamak gerekirse bir dizi akıllı sözleşmedir. Çeşitli kripto paraların fiyatlarını algoritmik olarak birbirlerine karşı belirler ve alım satımları kolaylaştırmak için yatırımcıların faiz benzeri ödüller karşılığında fonlarını kilitledikleri "likidite havuzlarını" kullanırlar.

Merkezi bir borsadaki işlemler o borsanın dahili veri tabanına kaydedilirken, DEX işlemleri doğrudan blok zincirinde gerçekleştirilir. DEX'ler genellikle açık kaynak kodu üzerine inşa edilir, yani ilgilenen herkes tam olarak nasıl çalıştıklarını görebilir. Bu aynı zamanda geliştiricilerin yeni rakip projeler yaratmak için mevcut kodu uyarlayabileceği anlamına gelir - Uniswap'in kodu, adlarında "swap" bulunan farklı bir dizi DEX tarafından bu şekilde uyarlanmıştır.

DEX
Kullanıcıların madeni paralarının velayetinden vazgeçmeleri gerekmez.

DEX kullanmanın potansiyel faydaları nelerdir?

  • Geniş çeşitlilik: Henüz emekleme aşamasında olan bir token bulmak istiyorsanız DeFi tam size göre. DEX'ler, iyi bilinenlerden tuhaf ve tamamen rastgele olanlara kadar neredeyse sınırsız bir token yelpazesi sunar. Bunun nedeni, herkesin Ethereum tabanlı bir token yaratabilmesi ve bunun için bir likidite havuzu oluşturabilmesidir, böylece hem incelenmiş hem de incelenmemiş çok çeşitli projeler bulabilirsiniz. Ancak bu projelere yatırım yaparken haklarında araştırma yapmak, ince eleyip sık dokumak oldukça önemli.
  • Hacklenme riskleri azaltılabilir: Bir DEX işlemindeki tüm fonlar yatırımcıların kendi cüzdanlarında saklandığından, teorik olarak hacklenmeye karşı daha az hassastırlar. (Bununla bağlantılı olarak, DEX'ler aynı zamanda "karşı taraf riski" olarak bilinen, ilgili taraflardan birinin - DeFi olmayan bir işlemde potansiyel olarak merkezi otorite de dahil olmak üzere - temerrüde düşme olasılığını da azaltır).  
  • Hacklenme riskleri azaltılabilir: Bir DEX işlemindeki tüm fonlar yatırımcıların kendi cüzdanlarında saklandığından, teorik olarak hacklenmeye karşı daha az hassastırlar. (Bununla bağlantılı olarak, DEX'ler aynı zamanda "karşı taraf riski" olarak bilinen, ilgili taraflardan birinin - DeFi olmayan bir işlemde potansiyel olarak merkezi otorite de dahil olmak üzere - temerrüde düşme olasılığını da azaltır).  
  • Anonimlik: En popüler DEX'leri kullanmak için hiçbir kişisel bilgi gerekmez.
  • Gelişmekte olan dünyada fayda: DEX'lerin mümkün kıldığı eşler arası borç verme, hızlı işlemler ve anonimlik, onları sağlam bankacılık altyapısının mevcut olmayabileceği gelişmekte olan ekonomilerde giderek daha popüler hâle getirmiştir. Akıllı telefonu ve internet bağlantısı olan herkes bir DEX aracılığıyla işlem yapabilir.
Bazıları için ana dezavantaj: kendi güvenliğinizden siz sorumlusunuz.

Bazı potansiyel dezavantajlar nelerdir?

Daha karmaşık kullanıcı arayüzleri

Merkezi olmayan borsalarda gezinmek bazı özel bilgiler gerektirir ve bu borsaların arayüzleri genellikle kolay değildir - çok fazla araştırma yapmaya hazırlıklı olun ve DEX'in kendisinin çok fazla yardım sunmasını beklemeyin. Genelde bir yol gösterici ya da açıklayıcı için özenli araştırmalar yapmanız gerekecektir. Dikkatli olmak gerekir çünkü coinleri yanlış cüzdana göndermek gibi düzeltilemez bir hata yapmak her zaman ihtimal dahilindedir. Bir diğer yaygın sorun da "geçici kayıp" olarak bilinir ve daha değişken bir kripto paranın likidite havuzunda daha az değişken bir kripto parayla eşleştirilmesinden bu sorun meydana gelebilir.

Akıllı sözleşme güvenlik açığı

Herhangi bir DeFi protokolü, yalnızca onu güçlendiren akıllı sözleşmeler kadar güvenlidir ve kod, gerçekleştirilen onca uzun testlere rağmen, tokenlarınızın kaybına neden olabilecek hatalara sahip olabilir. Ve bir akıllı sözleşme normal koşullar altında amaçlandığı gibi sorunsuzca çalışabilirken, hackler ve meydana gelen farklı birçok problem geliştiriciler tarafından her zaman öngörülemeyebilir.

Daha riskli coinler

Çoğu DEX'te mevcut olan tokenların incelenmemiş ve geniş bir yelpazeye yayılmış olması, dikkatli olunması gereken daha fazla sayıda dolandırıcılık ve entrikayı da beraberinde getirmektedir. Yükselişte olan bir token, yaratıcısı bir sürü yeni token basarak likidite havuzunu doldurduğunda ve coinin değerini aniden düşürebilir. Yeni bir kripto para satın almadan veya yeni bir protokolü denemeden önce mümkün olduğunca çok şey öğrenmeniz önemlidir - teknik incelemeleri okuyun, geliştirici Twitter akışlarını veya Discord kanallarını ziyaret edin ve ilgilendiğiniz belirli bir projenin denetim raporlarını internet ortamında bulun ve inceleyin.

Merkezi olmayan borsa

Merkezi olmayan borsalar nasıl kullanılır?

DEX'leri kullanmak için ilk adım, her işlem bir işlem ücretine tabi olacağından, bir kullanıcının hangi ağı kullanmak istediğine karar vermektir. Bir sonraki adım ise seçilen ağ ile uyumlu bir cüzdan seçmek ve bu cüzdana yerel token ile para yatırmaktır. Yerel token, belirli bir ağdaki işlem ücretlerini ödemek için kullanılan token'dır.

Kullanıcıların fonlarına doğrudan tarayıcılarından erişmelerine olanak tanıyan cüzdan uzantıları, DEX'ler gibi merkezi olmayan uygulamalarla (DApps) etkileşimi kolaylaştırır. Bunlar diğer uzantılar gibi kurulur ve kullanıcıların bir seed phrase (tohum ifadesi) veya özel anahtar aracılığıyla mevcut bir cüzdanı içe aktarmasını ya da yeni bir tane oluşturmasını gerektirir.

Bu cüzdanların mobil uygulamaları da olabilir, böylece akıllı sözleşme ağlarıyla etkileşime hazır yerleşik tarayıcılarla birlikte geldiklerinden, yatırımcılar hareket halindeyken DeFi protokollerini kullanabilir.

Bir cüzdan seçtikten sonra, seçilen ağdaki işlem ücretlerini ödemek için kullanılan tokenlarla finanse edilmesi gerekecektir. Tokenları satın aldıktan sonra, kullanıcıların bunları muhafaza ettikleri cüzdanlara çekmeleri yeterlidir. Fonları yanlış ağa aktarmaktan kaçınmak çok önemlidir.

An overall increase in traffic to your content marketing assets

Frequently asked question

DEX türleri nelerdir?

Üç tür DEX vardır: sipariş defteri DEX'leri, Otomatik Piyasa Yapıcılar ve DEX toplayıcılar. Hepsi, kullanıcıların akıllı sözleşmeleri aracılığıyla token ticareti yapmalarına izin verir, ancak bunlar biraz farklı ilkelere dayanır. Aşağıda bunların her birinin nasıl çalıştığını inceleyeceğiz.

DEX ve CEX arasındaki fark

Central Exchange (CEX), depolama tesisi görevi gören, borsaları düzenleyen ve ücret talep eden üçüncü taraf bir şirkettir. Öte yandan DEX'ler, kripto varlık ticaretini kolaylaştırmak için kendi kendini yürüten akıllı sözleşmelerden yararlanır. DEX, aracıların yokluğunda gözaltına alınmayan bir çerçeve kullanır. DEX kullanıcıları, geleneksel finans kurumlarında yaygın olarak görülen daha katı Müşterini Tanı (KYC) ve Kara Para Aklamayı Önleme (AML) düzenlemelerine uymak zorunda değildir.